"Choroby zakaźne a ciąża"

 

Każda kobieta nosząca w sobie dziecko nieraz zastanawia się, czy pomimo jej starań coś mu nie zagraża. Niestety, istnieje wiele czynników mogących stanowić takie zagrożenie. Na niektóre z nich, jak palenie papierosów czy picie alkoholu, mamy bezpośredni wpływ. Inne, jak choroby zakaźne, nie są zależne od naszej woli, ale też nie jesteśmy wobec nich całkiem bezbronni.

Bariery ochronne

Dziecko rozwijające się w brzuchu matki nie jest całkowicie chronione przed szkodliwymi drobnoustrojami

 

Istnieje wiele drobnoustrojów, które poprzez ciało matki mogą przedostać się do ukrytego w jej brzuchu dziecka. Kryjówka rozwijającego się małego człowieka jest jednak stosunkowo bezpieczna. Kryjówka rozwijającego się małego dziecka jest jednak stosunkowo bezpieczna. Broni jej układ odpornościowy organizmu matki i wrota bariery łożyskowej, od strony pochwy zaś ściśle zamknięta szyjka macicy, i błony pęcherza płodowego. Niektóre drobnoustroje potrafią jednak przeć wszelkie zabezpieczenia i dotrzeć do wnętrza macicy. Zakażenie płynu owodniowego może nastąpić przez krew matki i łożysko lub też od strony pochwy przez kanał szyjki macicy i osłabione błony płodowe.

Niektóre ż tych groźnych w życiu płodowym drobnoustrojów u starszych dzieci lub dorosłych powodują jedynie banalne choroby, a czasami nawet bezobjawowe infekcje. Jeśli jednak dostaną się do rozwijającego się w macicy dziecka, mogą spowodować poważne wady rozwojowe, prowadzące niekiedy do poronienia lub obumarcia płodu. Zakres tych uszkodzeń w dużym stopniu zależy od okresu ciąży, w którym doszło do zakażenia. Ryzyko powstania poważnych wad jest największe podczas pierwszych trzech miesięcy, gdy formują się wszystkie narządy płodu, maleje zaś wraz z upływem czasu trwania ciąży. Zakażenia matki w późniejszym jej okresie mogą być przyczyną wrodzonych infekcji u noworodków.

Toksoplazmoza

Toksoplazmoza jest chorobą powodowaną przez pierwotniaka Toxoplasma gondii, pasożytującego zazwyczaj u kotów, bydła, koni, świń, ptaków i innych zwierząt.

Najczęściej do zakażenia dochodzi przez spożycie surowego zakażonego mięsa lub przez kontakt z odchodami chorego kota. Choroba zazwyczaj przebiega łagodnie, z niewielką gorączką, osłabieniem, powiększeniem węzłów chłonnych - przypomina lekką grypę. Po jej ustąpieniu pozostaje odporność, którą zapewniają wytworzone przez organizm specyficzne przeciwciała przeciwko temu pierwotniakowi. Badanie ich poziomu i rodzaju pozwala określić stopień uodpornienia na tę chorobę lub też rozpoznać istniejące właśnie aktywne zakażenie.

Toksoplazmoza nabyta w dzieciństwie lub dorosłym życiu jest całkowicie niegroźna. Fatalne następstwa ma natomiast zakażenie w życiu płodowym, czyli toksoplazmoza wrodzona. Zależnie od wieku ciąży, w którym doszło do zakażenia, może dojść do zajęcia ośrodkowego układu nerwowego z następstwami w postaci wodogłowia, zwapnień mózgowych oraz opóźnień w rozwoju umysłowym i ruchowym. Zakażenie toksoplazmozą może też być przyczyną poronienia lub obumierania płodu.

 

Toxoplasma gondii - pierwotniak powodujący poważne komplikacje w ciąży.

Toksoplazmoza nabyta w dzieciństwie lub w czasie dorosłości jest niegroźną, często bezobjawową infekcją. Toksoplazmoza wrodzona to choroba powstała na skutek zakażenia płodu wewnątrz macicy, będąca przyczyną poważnych powikłań: wad wrodzonych, poronień i obumarcia płodu.

Należy podkreślić, że zakażenie płodu następuje tylko wówczas, gdy u matki dokonało się ono podczas ciąży. W następnych ciążach, wskutek wytworzonej u matki odporności, płód nie jest zagrożony.

By uchronić się przed tragicznymi następstwami zakażenia toksoplazmozą, przed planowaną ciążą lub na jej początku należy wykonać badanie poziomu odpowiednich przeciwciał w surowicy krwi. Jeśli ich poziom wskazuje na istniejącą odporność po przebytej niegdyś chorobie, można spać spokojnie. Jeśli jednak kobieta nie jest uodporniona na toksoplazmozę, nie musi od razu wyrzucać niewinnego kota z domu. Wystarczy opiekę nad nim przekazać innym domownikom, myć ręce po każdym kontakcie ze zwierzęciem i przed jedzeniem oraz bezwzględnie zrezygnować z jedzenia surowego lub nie dogotowanego mięsa (tatara i krwistych befsztyków).

W razie stwierdzenia zakażenia matki w czasie ciąży konieczna jest dokładna diagnostyka płodu. Nie zawsze bowiem dochodzi do jego zakażenia. Diagnostyka obejmuje badania USG oraz badania płynu owodniowego i krwi płodu. Decyzję o dalszych losach ciąży można podjąć dopiero po uzyskaniu wszelkich danych na temat stanu płodu. Jeśli ciąża ma być kontynuowana pomimo istniejącego zakażenia, konieczne jest leczenie odpowiednimi antybiotykami.

Różyczka

Różyczka jest łagodną chorobą wirusową wieku dziecięcego, objawiającą się gorączką i wysypką. Większość ludzi przechodzi ją w dzieciństwie bez żadnych powikłań. Od niedawna został wprowadzony obowiązek szczepienia dziewcząt w wieku szkolnym przeciw różyczce, niezależnie od przebycia tej choroby. Ma to na celu wykluczenie zakażenia kobiety w czasie ciąży, które może mieć katastrofalny wpływ na dziecko. Zakażenie wrodzone może prowadzić do rozwoju wielu wad wrodzonych, do których między innymi należą:

głuchota, wady narządu wzroku, serca, opóźnienia w rozwoju psychicznym.

Ryzyko przejścia zakażenia z matki na płód jest najmniejsze w początkach ciąży i rośnie wraz z jej upływem. Jednocześnie jednak ryzyko powstania poważnych wad rozwojowych istnieje tylko w początkowych miesiącach (prawdopodobnie tylko do 17. tygodnia).Nie ma skutecznego leczenia przeciwwirusowego, zapobiegającego rozwojowi różyczki wrodzonej. Immunoglobulina, podawana nie uodpornionym kobietom w ciąży po kontakcie z chorym na różyczkę, nie pozwala całkowicie wyeliminować krążących we krwi wirusów, a jedynie niekiedy zmniejsza ich liczbę. Decyzję co do dalszych losów ciąży należy rozważyć po uzyskaniu wszelkich danych dotyczących stanu płodu. Dostępne techniki diagnostyczne nie pozwalają jednak jednoznacznie określić występowania wad i ich nasilenia.

Kobieta, która nie jest uodporniona na toksoplazmozę, powinna unikać kontaktu z kotem i starannie myć ręce przed jedzeniem.

Wysypka w różyczce ma charakter delikatnych, różowych plamek, zaczyna się na twarzy i szyi, a następnie przechodzi na tułów i kończyny. Utrzymuje się przez 2-3 dni.

Cytomegalia

Wirus wywołujący cytomegalię występuje bardzo powszechnie, przenosi się przez bliski kontakt z zakażoną osobą, a także przez krew i inne wydzieliny. Bardzo często występuje u małych dzieci, zwłaszcza uczęszczających do żłobków i przedszkoli. Stwarza to pewne ryzyko zakażenia dla pracownic tych instytucji. Infekcje są zwykle bezobjawowe lub z objawami podobnymi do lekkiej grypy: gorączką, bólem mięśni i gardła. Łagodny przebieg choroby utrudnia jej rozpoznanie. Nie istnieje dotąd szczepionka ani też skuteczny lek przeciwko wirusowi cytomegalii. Przebycie choroby nie chroni w pełni przed powtórnym zakażeniem, jednakże w czasie ciąży najgroźniejsze jest zakażenie po raz pierwszy. Wszystkie te czynniki sprawiają, że problem jest równie powszechny, co niedoceniany. Cytomegalia jest głównym czynnikiem sprawczym zakażeń wrodzonych, a także najczęstszą spośród zakaźnych przyczyn upośledzeń umysłowych i głuchoty. Zakażenie na początku ciąży może również powodować inne wady wrodzone, późniejsze zaś - ciężkie wrodzone infekcje noworodka. Zależność ta nie jest jednak tak jasna, jak w przypadku różyczki.

W celu określenia odporności na daną chorobę zakaźną lub stwierdzenia zakażenia najczęściej wykonuje się badania poziomu przeciwciał przeciwko danemu wirusowi, pierwotniakowi lub bakterii. Badanie obecności i poziomu przeciwciał z klasy IgM pozwala ocenić aktualnie istniejące zakażenie. Obecność przeciwciał klasy IgG świadczy o zakażeniu przebytym w przeszłości.

 

 

 

 

Inne choroby wirusowe

 

Odra to wirusowa choroba zakaźna wieku dziecięcego o łagodnym przebiegu, obecnie rzadziej spotykana dzięki wprowadzeniu obowiązkowych szczepień. W czasie ciąży jej przebieg bywa nieco cięższy. Odra może być przyczyną poronienia, obumarcia płodu lub porodu przedwczesnego, a także wewnątrzmacicznego wrodzonego zakażenia noworodka. Nie stwierdzono wpływu tej choroby na występowanie wad wrodzonych.

Ospa wietrzna - częsta choroba zakaźna u dzieci, jeśli wystąpi w czasie ciąży, może być przyczyną wielu powikłań, dotyczących zarówno matki, jak i dziecka.

U ciężarnych najczęstszym powikłaniem jest zapalenie płuc o ciężkim przebiegu. Ospa wietrzna może prowadzić do poronienia, obumarcia płodu lub porodu przedwczesnego. Wrodzona ospa wietrzna u dziecka wiąże się z występowaniem poważnych wad rozwojowych lub ciężką infekcją (mogą wystąpić też równolegle).

Każda kobieta w ciąży, która zetknęła się z ospą wietrzną, a nie jest na nią uodporniona (przez przebyte zachorowanie), powinna otrzymać dawkę odpowiedniej immunoglobuliny i pozostawać pod ścisłą kontrolą lekarza.

Mianem grypy określana jest potocznie każda banalna infekcja dróg oddechowych. Jej wirusy powodują jednak poważniejszą chorobę, z częstymi powikłaniami płucnymi.Stwierdzono, że w czasie ciąży powikłania te występują częściej, a przebieg choroby jest cięższy. Nie zaobserwowano wpływu infekcji grypowej na powstawanie wad rozwojowych płodu.

Opryszczka narządów płciowych to wirusowa choroba przenoszona drogą kontaktów seksualnych. Powodowana jest przez wirus podobny do wywołującego opryszczkę na wargach (popularne "zimno"). Poza tym nie istnieje jednak żaden związek między tymi dwoma rodzajami infekcji. Opryszczka występująca na wargach i twarzy nie jest groźna dla dziecka, natomiast zakażenie nią narządów płciowych przenosi się podczas porodu na dziecko, powodując bardzo poważne skutki, nierzadko kończące się śmiercią.

Każde zakażenie narządów rodnych powinno być wyleczone przed planowanym zajściem w ciążę.

Istnieją dwa zasadnicze rodzaje żółtaczki zakaźnej. Pierwszą wywołuje przenoszący się drogą pokarmową wirus typu A. Druga to żółtaczka wszczepienna, powodowana zazwyczaj przez wirus typu B, przeniesiony na ogół wraz z krwią, często przez sprzęt medyczny. Dla przebiegu ciąży i zdrowia dziecka znaczenie ma jedynie wirusowe zapalenie wątroby typu B.

Nosicielki wirusa zapalenia wątroby typu B są bardziej narażone na przedwczesny poród, a ich dzieci, często jeszcze w życiu płodowym, również stają się nosicielami wirusa, który następnie może powodować poważne uszkodzenie wątroby. Badania w kierunku nosicielstwa wirusa żółtaczki zakaźnej ( Hbs Ag) są obowiązkowo wykonywane na początku ciąży. W razie stwierdzenia nosicielstwa u matki konieczne jest podanie noworodkowi specjalnej immunoglobuliny. Istnieje szczepionka przeciwko wirusowi żółtaczki zakaźnej, którą od niedawna szczepione są wszystkie nowo narodzone dzieci, a także osoby narażone na kontakt z wirusem, np. pracownicy służby zdrowia.

Kiła, choroba weneryczna będąca niegdyś postrachem rozpustników, od czasu wynalezienia penicyliny jest uleczalna (pod warunkiem rozpoczęcia leczenia we wczesnym etapie choroby). Kiła wrodzona, przeniesiona na dziecko od zarażonej matki, objawia się licznymi wadami rozwojowymi i ciężkim uogólnionym zakażeniem, trudno poddaje się leczeniu i pozostawia ślady na całe życie.

Jak postępować?

Spróbuj zaplanować ciążę i przygotować się do niej (wystarczą 3 miesiące). Przed zajściem w ciążę poproś swego lekarza o skierowanie na badanie przeciwciał w kierunku toksoplazmozy, cytomegalii, a także na badania w kierunku kiły (WR) i żółtaczki zakaźnej typu B (HBs), a ewentualnie także w kierunku AIDS (HIV). Sprawdź, czy na pewno chorowałaś w dzieciństwie na różyczkę, ospę wietrzną i odrę. Jeśli nie, zaszczep się przeciwko tym chorobom (co najmniej na trzy miesiące przed zajściem w ciążę). Pomyśl o dodatkowych szczepionkach przeciwko grypie i żółtaczce zakaźnej. Podczas ciąży, a zwłaszcza w pierwszym trymestrze, unikaj kontaktu z chorymi, a także miejsc, gdzie łatwo o zakażenie.

Jeśli w okresie ciąży zetkniesz się z chorobą zakaźną, na którą nie jesteś uodporniona, zgłoś się jak najszybciej do lekarza; czasem możliwe jest podanie odpowiedniej immunoglobuliny wzmagającej twoją odporność i pomagającej w walce z chorobą. Nie zamartwiaj się na zapas - te wszystkie groźne choroby nie są aż tak rozpowszechnione, twój organizm ma swoją odporność, a dziecko dodatkowe zabezpieczenia. Nie każdy kontakt z chorobą kończy się zakażeniem i nie każde zakażenie przechodzi na dziecko.

Ważniejsze terminy:

Antygen - substancja rozpoznawana przez układ odpornościowy organizmu jako obca, np. białko wirusa.

Bariera łożyskowa - system zabezpieczeń w układzie krwionośnym, zapobiegający przechodzeniu niepożądanych cząsteczek z krwi poprzez łożysko do krwioobiegu płodu.

Immunoglobuliny - specjalnie uzyskane rodzaje przeciwciał przeciwko danym antygenom (np. wirusowym), podawane w razie kontaktu z daną chorobą.

Przeciwciała - specyficzne białka wytwarzane przez układ odpornościowy organizmu w reakcji na pojawienie się danego antygenu, mające na celu unieszkodliwienie go."

art. z Encyklopedii zdrowia dziecka Nr 5/99 str.137-140

wyk.S.M.